Podział administracyjny oraz herby województw
i ziem I Rzeczpospolitej

      ZOBACZ  mapa Rzeczpospolitej Obojga Narodów

  • I. Korona Polska :

    • 1. Prowincja Wielkopolska :

      • A. Województwa wielkopolskie :

        • Województwo brzesko-kujawskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                        kujawskiego, później brzesko-kujawskiego. W latach
                        1332-1343 czasowo zajęte przez Krzyżaków. Po odzyskaniu
                        ich na mocy pokoju kaliskiego w 1343 r. w składzie Korony
                        Królestwa Polskiego najpierw jako ziemia, a później
                        województwo,
          zlikwidowane i włączone do Prus w 1793 r.
                     
            w wyniku II rozbioru Polski.
          stolica : Brześć Kujawski
          podział na powiaty : brzeski, kowalski, kruszwicki, przedecki,
                                          radziejowski
          senatorowie : - biskup kujawski,
                                - wojewoda brzesko-kujawski,
                                - kasztelan brzesko-kujawski


        • Województwo gnieźnieńskie => herb
          historia : Powstało w 1768 r. wyniku podziału województwa kaliskiego.
                       
          Uległo likwidacji i zostało włączone do Prus w 1793 r. w wyniku
                        II rozbioru Polski.

          stolica : Gniezno
          podział na powiaty : gnieźnieński, kcyński, nakielski
          senatorowie : - arcybiskup gnieźnieński,
                                - wojewoda gnieźnieński,
                                - kasztelan gnieźnieński,
                                - kasztelan nakielski


        • Województwo inowrocławskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                        kujawskiego, później inowrocławskiego, gniewkowskiego
                        i dobrzyńskiego. W latach 1329-1343 księstwo dobrzyńskie,
                        a w latach 1332-1343 inowrocławskie i gniewkowskie zostały
                        czasowo zajęte przez Krzyżaków. Po odzyskaniu
          ich na mocy
                        pokoju kaliskiego w 1343 r. w składzie Korony Królestwa
                        Polskiego. Wówczas księstwo inowrocławskie zostało
                        bezpośrednio inkorporowane, a księstwa dobrzyńskie oraz
                        gniewkowskie stanowiły najpierw lenna włączone dopiero
                        w 1352 i 1364 r. W nowym podziale administracyjnym Polski
                        początkowo były ziemiami, by ostatecznie stać się jednym
                        województwem, które
          uległo likwidacji i zostało włączone
                        do Prus
          w 1772 r. w wyniku I rozbioru Polski.
          stolica : Inowrocław
          podział na powiaty : bydgoski, dobrzyński, inowrocławski, lipnowski,
                                          rypiński
          senatorowie : - wojewoda inowrocławski,
                                - kasztelan inowrocławski,
                                - kasztelan bydgoski,
                                - konarski (koniuszy) inowrocławski


        • Województwo kaliskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                        wielkopolskiego. Po włączeniu Wielkopolski do Królestwa
                        Polskiego w 1314 r. najpierw ziemia, a później województwo,
                        z którego terytorium w 1768 r. zostało wydzielone województwo
                        gnieźnieńskie.
          Uległo likwidacji i zostało włączone do Prus
                       
          w 1793 r. w wyniku II rozbioru Polski.
          stolica : Kalisz
          podział na powiaty : - w latach 1314-1768 gnieźnieński, kaliski, kcyński,
                                             koniński, nakielski, pyzdrski;
                                          - od 1768 r. kaliski, koniński, pyzdrski
          senatorowie : - wojewoda kaliski,
                                - kasztelan kaliski,

                                - kasztelan biechowski,
                                - kasztelan kamieński,
                                - kasztelan lędzki


        • Województwo łęczyckie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                         łęczyckiego.
          Od 1352 r. w składzie Korony Królestwa Polskiego
                         najpierw jako ziemia, a później województwo,
          zlikwidowane
                         i włączone do Prus
          w 1793 r. w wyniku II rozbioru Polski.
          stolica : Łęczyca
          podział na powiaty : brzeziński, łęczycki, orłowski
          senatorowie : - wojewoda łęczycki,
                                - kasztelan łęczycki,
                                - kasztelan brzeziński,
                                - kasztelan inowłodzki,
                                - konarski (koniuszy) łęczycki


        • Województwo poznańskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                         wielkopolskiego. Po włączeniu Wielkopolski do Królestwa
                         Polskiego w 1314 r. najpierw ziemia, a później województwo,
                        
          zlikwidowane i włączone do Prus w 1793 r. w wyniku II rozbioru
                         Polski.

          stolica : Poznań
          podział powiaty : kościański, poznański, wałecki
          senatorowie : - biskup poznański,
                                - wojewoda poznański,
                                - kasztelan poznański,
                                - kasztelan międzyrzecki,
                                - kasztelan  rogoziński,
                                - kasztelan śremski,
                                - kasztelan przemęcki,
                                - kasztelan krzywiński,
                                - kasztelan santocki


        • Województwo sieradzkie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa sieradzkiego.
                        Od 1339 r. w składzie Korony Królestwa Polskiego najpierw
                        jako ziemia, a później województwo,
          zlikwidowane i włączone
                        do Prus
          w 1793 r. w wyniku II rozbioru Polski.
          stolica : Sieradz
          podział na powiaty : ostrzeszowski, piotrkowski, radomszczański,
                                          sieradzki, szadkowski, wieluński
          senatorowie : - wojewoda sieradzki,
                                - kasztelan sieradzki,
                                - kasztelan rozpierski,
                               
          - kasztelan spycimierski,
                                - konarski (koniuszy) sieradzki


       

      • B. Województwa mazowieckie :

        • Województwo mazowieckie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                         mazowieckiego. Po włączeniu całego Mazowsza
          w 1526 r. 
                         do Korony Królestwa Polskiego
          ziemie te zostały w 1529 r.
                         przekształcone w województwo,
          zlikwidowane i włączone 
                         do Prus
          i Austrii w 1795 r. w wyniku III rozbioru Polski..
          stolica : Warszawa
          podział na powiaty : błoński, ciechanowski, czerski, grójecki, kolneński,
                                          łomżyński, kamieńczykowski, makowski,
                                          nowomiejski, nurski, ostrołęcki, ostrowski,
                                          przasnyski, radziłowski, sąchocki (wcześniej
                                          czerwiński), serocki, różański, tarczyński, warecki,
                                          warszawski, wąsoski, wiski, zakroczymski,
                                          zambrowski
          senatorowie : - wojewoda mazowiecki,
                                - kasztelan czerski,
                                - kasztelan ciechanowski,
                                - kasztelan liwski,
                                - kasztelan warszawski,
                                - kasztelan wiski,
                                - kasztelan wyszogrodzki,
                                - kasztelan zakroczymski


        • Województwo płockie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                         mazowieckiego, a później powstałego z jego podziału księstwa
                         płockiego. W
          1495 r. po włączeniu Mazowsza płockiego 
                         do Korony Królestwa Polskiego ziemie te zostały 
                         przekształcone w województwo,
          zlikwidowane i włączone
                         do Prus
          w 1793 r. w wyniku II rozbioru Polski.
          stolica : Płock
          podział na powiaty : bielski (stolica : Bielsk), mławski, niedzborski,
                                           płocki, płoński, raciąski, sierpski, szreński
          senatorowie : - biskup płocki,
                                - wojewoda płocki,
                                - kasztelan płocki,
                                - kasztelan raciąski,
                                - kasztelan sierpski


        • Województwo rawskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                        mazowieckiego, a później powstałych z jego podziału księstw
                        rawskiego, gostyńskiego i sochaczewskiego.
          W 1462 oraz
                        w 1476 r. po włączeniu  ziem południowego Mazowsza
                        do Korony Królestwa Polskiego ziemie te zostały
                        przekształcone w województwo,
          zlikwidowane i włączone
                        do Prus
          w 1795 r. w wyniku III rozbioru Polski.               
          stolica : Rawa Mazowiecka
          podział na powiaty : bielski (stolica : Biała Rawska), gąbiński, gostyński,
                                           mszczonowski, rawski, sochaczewski
          senatorowie : - wojewoda rawski,
                                - kasztelan rawski,

                                - kasztelan sochaczewski,
                                - kasztelan gostyński


       

      • C. Województwa Prus Królewskich :

        • Województwo chełmińskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego ziemia chełmińska była
                        częścią księstwa kujawskiego. W XIII w. została opanowana
                        przez Krzyżaków i wchodziła w skład ich państwa do 1466 r.
                        kiedy inkorporowano j
          ą do Korony Królestwa Polskiego
                        po zwycięstwie odniesionym w wojnie trzynastoletniej.
                        Następnie została przekształcona w województwo, 
                       
          zlikwidowane i włączone do Prus w 1772 r. w wyniku
                        I rozbioru Polski.

          stolica : Chełmno  
          podział na powiaty : - w latach 1466-1537 jeden powiat,
                                           - w latach 1537-1764 chełmiński, michałowski,
                                           - od 1764 r. brodnicki, chełmiński, grudziądzki,
                                             kowalewski, nowomiejski, radzyński, toruński
          senatorowie : - biskup chełmiński,
                                - wojewoda chełmiński,
                                - kasztelan chełmiński


        • Województwo malborskie => herb
          historia : Pierwotnie tereny zamieszkałe przez plemiona pruskie.
                        W XIII w. zostały opanowane przez Krzyżaków i wchodziły
                        w skład ich państwa do 1466 r. kiedy inkorporowano je

                        do Korony Królestwa Polskiego
          po zwycięstwie odniesionym
                        w wojnie trzynastoletniej. Następnie zostały przekształcone 
                        w województwo,
          zlikwidowane i włączone do Prus w 1772 r.
                        w wyniku I rozbioru Polski.
          stolica : Malbork
          podział na powiaty : elbląski, kiszporski, malborski, sztumski
          senatorowie : - wojewoda malborski,
                                       - kasztelan elbląski


        • Województwo pomorskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa 
                         wschodniopomorskiego. W 1294 r. zostały przyłączone
                         do Wielkopolski, a od 1295 r. znalazły się w granicach 
                         Królestwa Polskiego. W 1308 r. opanowane przez Zakon
                         Krzyżacki. W 1466 r. po inkorporowaniu ziem Pomorza
                         Gdańskiego
          do Korony Królestwa Polskiego po zwycięstwie
                         odniesionym w wojnie trzynastoletniej zostały one
                         przekształcone w województwo,
          zlikwidowane i włączone
                         do Prus
          w 1772 r. w wyniku I rozbioru Polski.
          stolica : Gdańsk
          podział na powiaty : - w latach 1466-1764 człuchowski, gdański,
                                             mirachowski, nowski, pucki, świecki, tczewski,
                                             tucholski, ziemie bytowska i lęborska (w latach
                                             1637-1657, traktowane jako jeden powiat);
                                          - od 1764 r. człuchowski, gdański, kościerski,
                                            mirachowski, nowski, pucki, skarszewski,
                                            świecki, tczewski, tucholski

          senatorowie : - wojewoda pomorski,
                                       - kasztelan gdański


        • Księstwo Warmińskie => herb
          historia : Pierwotnie tereny zamieszkałe przez pruskie plemię Warmów.
                         W XIII w. zostały opanowane przez Krzyżaków i wchodziły
                         w skład ich państwa do 1466 r. kiedy inkorporowano je

                         do Korony Królestwa Polskiego
          po zwycięstwie odniesionym
                         w wojnie trzynastoletniej. Następnie zostały przekształcone 
                         w księstwo obejmujące posiadłości biskupów warmińskich,
                        
          zlikwidowane i włączone do Prus w 1772 r. w wyniku I rozbioru
                         Polski.

          stolica : Lidzbark Warmiński
          podział na komornictwa : barczewskie, braniewski, dobromiejskie,
                                                  fromborskie, jeziorańskie, lidzbarskie,
                                                  olsztyńskie, orneckie, pieniężnieńskie,
                                                  reszelskie

          senator : biskup warmiński


       

    • 2. Prowincja Małopolska :

      • A. Województwa małopolskie :

        • Województwo krakowskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                         krakowskiego, które w zjednoczonym Królestwie Polskim
                         było najpierw ziemią przekształconą później w województwo.
                         Uległo ono ostatecznie likwidacji w 1795 r. włączone do Austrii
                         i Prus w wyniku III rozbioru Polski.

          stolica : Kraków
          podział na powiaty : biecki, czchowski, krakowski, ksiąski, lelowski,
                                           proszowski,  sądecki, szczyrzycki, śląski (ziemie
                                           dawnych księstw oświęcimskiego i zatorskiego)
          senatorowie : - biskup krakowski,
                                       - wojewoda krakowski,
                                       - kasztelan krakowski,

                                - kasztelan 
          wojnicki,
                                - kasztelan 
          sądecki,
                               
          - kasztelan  biecki,
                                - kasztelan 
          oświęcimski


        • Województwo lubelskie => herb
          historia : Powstało w 1474 r. wyniku podziału województwa
                         sandomierskiego.
          Uległo likwidacji w 1795 r. włączone do Austrii
                         w wyniku III rozbioru Polski.

          stolica : Lublin
          podział na powiaty : lubelski, łukowski, urzędowski
          senatorowie : - wojewoda lubelski,
                                       - kasztelan lubelski


        • Województwo sandomierskie => herb
          historia : W okresie rozbicia dzielnicowego tereny księstwa
                        sandomierskiego, które w zjednoczonym Królestwie Polskim
                        było najpierw ziemią przekształconą później w województwo.
                        Z jego terytorium zostało w 1474 r. wydzielone województwo
                        lubelskie.
          Uległo ono ostatecznie likwidacji w 1795 r. włączone
                        do Austrii w wyniku III rozbioru Polski.

          stolica : Sandomierz
          podział na powiaty : chęciński, opoczyński, pilzneński, radomski,
                                           sandomierski, stężycki, wiślicki
          senatorowie :
          - wojewoda sandomierski,
                                       - kasztelan sandomierski,
                                       - kasztelan 
          wiślicki,
                                - kasztelan 
          radomski,
                               
          - kasztelan  zawichostski (zawichojski),
                               
          - kasztelan  żarnowski,
                                - kasztelan 
          małogoski,
                               
          - kasztelan  połaniecki,
                                - kasztelan 
          czchowski


       

      • B. Województwa ruskie :

        • Województwo bełskie => herb
          historia : Istniało w latach 1462-1772. W XIV w. księstwo bełskie
                         było terenem walk pomiędzy Polską a Litwą. Przed 1388 r.
                         znalazła się pod rządami szwagra Władysława I Jagiełły
                         księcia mazowieckiego Siemowita IV, gdzie jego potomkowie
                         panowali do 1462 r. Następnie stało się jako województwo
                         częścią Królestwa Polskiego.
          Uległo likwidacji w wyniku
                         I rozbioru Polski.

          stolica : Bełz
          podział na powiaty : bełski, grabowiecki, horodelski, lubaczowski
          senatorowie : - wojewoda bełski,
                                       - kasztelan bełski,
                               
          - kasztelan buski,
                                - kasztelan lubaczowski


        • Województwo bracławskie => herb
          historia : Istniało w latach 1566-1793. W XIV w. tereny bracławszczyzny
                         zostały opanowane przez Litwę.
          Za czasów Zygmunta II
                         Augusta utworzono województwo, które na mocy postanowień
                         sejmu lubelskiego z 1569 r. znalazło się w granicach Korony.
                         Uległo
          likwidacji w wyniku II rozbioru Polski.
          stolica : Bracław
          podział na powiaty : bracławski, winnicki, zwinogrodzki
          senatorowie : - wojewoda bracławski,
                                       - kasztelan bracławski


        • Województwo chełmskie => herb
          historia : Istniało w latach 1793-1795. Powstało z ziemi chełmskiej
                         wchodzącej pierwotnie w skład województwa ruskiego
                         zlikwidowanego w 1772 r. na skutek I rozbioru Polski.
                         Nie zostało w pełni zorganizowane i uległo likwidacji w wyniku
                         III rozbioru Polski.

          stolica : Chełm
          podział na ziemie : chełmską, łukowską, parczewską
          senatorowie : - biskup chełmski,
                                       - wojewoda chełmski,
                                - kasztelan chełmski


        • Województwo czernichowskie => herb
          historia : Istniało w latach 1635-1667. Stanowiło pierwotnie część
                        księstwa czernihowskiego opanowaną przez Litwę 
                        w 2 poł. XIV w., a po 1499 r. przez Wielkie Księstwo
                        Moskiewskie. Na mocy rozejmu dywilińskiego z 1618 r.
                        kończącego 10-letnią wojnę polsko-rosyjską ziemia
                        czernichowska znalazła się w granicach Rzeczypospolitej
                        i została przekształcona w województwo.
          W 1667 r. na mocy
                        rozejmu andruszowskiego województwo czernihowskie
                        ostatecznie znalazło włączone do Rosji, co potwierdziły
                        ustalenia traktatu Grzymułtowskiego zawartego w Moskwie
                        w 1686 r.

          stolica : Czernichów
          podział na powiaty : czernichowski, nowogrodzki
          senatorowie : - wojewoda czernichowski,
                                       - kasztelan czernichowski


        • Województwo kijowskie => herb
          historia : Istniało w latach 1471-1793. W XIV w. tereny księstwa
                         kijowskiego zostały opanowane przez Litwę i stanowiły
                         uposażenie Włodzimierza, syna wielkiego księcia Olgierda,
                         a następnie jego potomków. Po ich wygaśnięciu zostały
                         ostatecznie włączone do Wielkiego Księstwa Litewskiego
                         i przekształcone w województwo.
          Na mocy postanowień sejmu
                         lubelskiego z 1569 r. województwo kijowskie znalazło się
                         w granicach Korony. Na mocy rozejmu andruszowskiego
                         z 1667 r. około połowa województwa przypadła Rosji, co
                         potwierdziły ustalenia traktatu Grzymułtowskiego zawartego
                         w Moskwie w 1686 r. Ostatecznie województwo uległo
          likwidacji
                         w wyniku II rozbioru Polski.

          stolica : Kijów (od 1686 Żytomierz)
          podział na powiaty : kijowski, owrucki, żytomierski
          senatorowie : - biskup kijowski,
                                       - wojewoda kijowski,
                                - kasztelan kijowski


        • Województwo podlaskie => herb
          historia : Istniało w latach 1513-1795. W XIV i XV w. Podlasie
                         było terenami spornymi pomiędzy książętami mazowieckimi
                         a Litwą. Zostało ostatecznie włączone do Litwy za czasów
                         Kazimierza IV Jagiellończyka, a w 1513 r. Zygmunt I "Stary"
                         utworzył województwo, wyodrębnione z województwa trockiego.
                         W 1566 r. z jego terytorium zostało wydzielone województwo
                         brzesko-litewskie.
          Na mocy postanowień sejmu lubelskiego
                         z 1569 r. województwo podlaskie znalazło się w granicach
                         Korony. Uległo
          likwidacji w wyniku III rozbioru Polski.
          stolica : Drohiczyn
          podział na ziemie : bielską, drohicką, mielnicką
          senatorowie : - wojewoda podlaski,
                                       - kasztelan podlaski


        • Województwo podolskie => herb
          historia : Istniało w latach 1434-1793. W XIV w. Podole było terenem
                         walk pomiędzy Polską i Litwą, by w 1394 r. stać się ostatecznie
                         częścią Korony. W 1 poł. XV w miejsce zlikwidowanego
                         księstwa podolskiego utworzono województwo, które uległo
                         likwidacji w wyniku II rozbioru Polski.

          stolica : Kamieniec Podolski
          podział na powiaty : czerwonogrodzki, kamieniecki, latyczowski
          senatorowie : - biskup kamieniecki,
                                       - wojewoda podolski,
                                       - kasztelan kamieniecki


        • Województwo ruskie => herb
          historia : Istniało w latach 1434-1772. W XIV w. jako księstwo halickie
                         było terenem walk pomiędzy Polską a Litwą, by w 1387 r.
                         stać się ostatecznie częścią Korony. W 1 poł. XV w miejsce
                         zlikwidowanego księstwa utworzono województwo, które uległo
                         likwidacji w wyniku I rozbioru Polski.

          stolica : Lwów
          podział na ziemie i powiaty : - chełmską (powiaty : chełmski,
                                                          krasnostawski),
                                                        - halicką (powiaty : halicki, kołomyjski,
                                                          trembowelski),
                                                        - lwowską (powiaty : lwowski,
                                                          żydaczowski),
                                                        - przemyską (powiaty : przemyski,
                                                          przeworski),
                                                        - sanocką (nie dzieliła się na powiaty)

          senatorowie : - arcybiskup lwowski,
                                       - biskup chełmski,
                                - biskup przemyski,
                                - wojewoda ruski,

                                - kasztelan 
          lwowski,
                                - kasztelan chełmski,

                                - kasztelan 
          halicki,
                                - kasztelan 
          przemyski,
                                - kasztelan 
          sanocki


        • Województwo wołyńskie => herb
          historia : Istniało w latach 1566-1795. W XIV i początku XV w. Wołyń
                         był terenem walk pomiędzy Polską i Litwą. W 1434 r. został
                         ostatecznie przyłączony do
          Wielkiego Księstwa Litewskiego.
                         W 1566 r. za czasów Zygmunta II Augusta utworzono
                         województwo, które na mocy postanowień sejmu lubelskiego
                         z 1569 r. znalazło się w granicach Korony. Uległo
          likwidacji
                         w wyniku III rozbioru Polski.

          stolica : Łuck
          podział na powiaty : krzemieniecki, łucki, włodzimierski
          senatorowie : - biskup łucki,
                                       - wojewoda wołyński,
                                       - kasztelan
          wołyński


     

  • II. Wielkie Księstwo Litewskie :

    • Województwo brzesko-litewskie => herb
      historia : Istniało w latach 1566-1795. Powstało po odłączeniu od województwa
                     podlaskiego ziemi brzeskiej, kobryńskiej i kamienieckiej,
      uległo likwidacji
                     w wyniku III rozbioru Polski.

      stolica : Brześć Litewski
      podział na powiaty : brzeski, piński
      senatorowie : - wojewoda brzesko-litewski,
                                   - kasztelan brzesko-litewski


    • Województwo mińskie => herb
      historia : Istniało w latach 1413-1793. Utworzone po zawarciu unii horodelskiej przez
                     Polskę i Litwę, uległo likwidacji w wyniku II rozbioru Polski.

      stolica : Mińsk
      podział na powiaty : miński, mozyrski, rzeczycki
      senatorowie : - wojewoda miński,
                                   - kasztelan miński


    • Województwo mścisławskie => herb
      historia : Istniało w latach 1566-1772. Początkowo jako księstwo mścisławskie
                     rządzone przez jedną z gałęzi dynastii Giedyminowiczów było pod kontrolą
                    
      Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po wypędzeniu książąt ziemia
                     mścisławska stała się w 1527 r. starostwem, a za czasów Zygmunta II
                     Augusta zostało utworzone województwo, zlikwidowane
      w wyniku I rozbioru
                     Polski.

      stolica : Mścisław
      brak podziału na powiaty
      senatorowie : - wojewoda mścisławski,
                                   - kasztelan mścisławski


    • Województwo nowogródzkie => herb
      historia : Istniało w latach 1507-1795. Początkowo tereny ziemi nowogródzkiej były
                     częścią
      Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1507 r. Zygmunt I "Stary"
                     utworzył województwo, wydzielone z województwa trockiego. Uległo
      likwidacji
                     w wyniku III rozbioru Polski.

      stolica : Nowogródek
      podział na powiaty : nowogródzki, słonimski, słucki (księstwo słuckie), wołkowyski
      senatorowie : - wojewoda nowogródzki,
                                   - kasztelan nowogródzki


    • Województwo połockie => herb
      historia : Istniało w latach 1504-1793. Początkowo jako księstwo połockie było
                     częścią
      Wielkiego Księstwa Litewskiego. Za czasów Aleksandra
                         Jagiellończyka z ziemi połockiej zostało utworzone województwo.
                         Część północna województwa z Połockiem została włączona do Rosji
                     w 1772 r.
      w wyniku I rozbioru Polski, a pozostała część w wyniku II rozbioru.
      stolica : Połock
      brak podziału na powiaty
      senatorowie : - wojewoda połocki,
                                   - kasztelan połocki


    • Województwo smoleńskie => herb
      historia : Istniało w latach 1508-1514 i 1611-1667. Początkowo jako księstwo
                    smoleńskie było częścią
      Wielkiego Księstwa Litewskiego. Za czasów
                    Zygmunta I "Starego" z ziemi smoleńskiej zostało utworzone województwo,
                    którego teren wkrótce zajęło Wielkie Księstwo Moskiewskie. W 1611 r.
                    po odzyskaniu smoleńszczyzny nastąpiło odtworzenie województwa.
                    W 1654 r. jego teren został ponownie zajęty przez Rosję, co ostatecznie
                    zostało potwierdzone przez rozejm andruszowski oraz ustalenia traktatu
                    Grzymułtowskiego z 1686 r.

      stolica : Smoleńsk
      podział na powiaty : smoleński, starodubowski
      senatorowie : - biskup smoleński,
                                   - wojewoda smoleński,
                                   - kasztelan smoleński


    • Województwo trockie => herb
      historia : Istniało w latach 1413-1795. Utworzone po zawarciu unii horodelskiej przez
                    Polskę i Litwę. W 1507 r. z części jego terytorium zostało wydzielone
                    województwo nowogródzkie, w 1510 r. powiat lidzki włączony do województwa
                    wileńskiego, a w 1513 r. z powiatów : brzeskiego, bielskiego, drohickiego,
                    mielnickiego, kobryńskiego i kamienieckiego utworzono województwo
                    podlaskie. W 1566 r. powiaty : słonimski, wołkowyski, piński, dawidgródecki
                    i turowski zostały włączone do nowo powstałego województwa brzesko-
                    litewskiego. Województwo uległo likwidacji w wyniku III rozbioru Polski.

      stolica : Troki
      podział na powiaty : grodzieński, kowieński, trocki, upicki
      senatorowie :
      - wojewoda trocki,
                                   - kasztelan trocki


    • Województwo wileńskie => herb
      historia : Istniało w latach 1413-1795. Utworzone po zawarciu unii horodelskiej przez
                     Polskę i Litwę.
      Uległo likwidacji w wyniku III rozbioru Polski.
      stolica : Wilno
      podział na powiaty : brasławski, lidzki, oszmiański, wileński, wiłkomierski
      senatorowie : - biskup wileński,
                                   - wojewoda wileński,
                                   - kasztelan wileński


    • Województwo witebskie => herb
      historia : Istniało w latach 1503-1772. Początkowo jako księstwo witebskie było
                     częścią
      Wielkiego Księstwa Litewskiego. Za czasów Aleksandra
                         Jagiellończyka z ziemi witebskiej zostało utworzone województwo.
                         Zostało włączone do Rosji za wyjątkiem ziemi orszańskiej w wyniku
                     I rozbioru Polski.

      stolica : Witebsk
      brak podziału na powiaty
      senatorowie : - wojewoda witebski,
                                   - kasztelan witebski


    • Księstwo Żmudzkie => herb
      historia : Istniało w latach 1219-1795. Początkowo jednostka podziału terytorialnego
                         Wielkiego Księstwa Litewskiego, w 2 poł. XIV w. uzależnione od Zakonu
                     Krzyżackiego, w latach 1413-1441 starostwo żmudzkie a od 1441
                     księstwo w granicach Litwy, od 1569 księstwo wchodzące w skład
                     Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
      Uległo likwidacji w wyniku III rozbioru
                     Polski.

      stolica : Woronie
      podział na trakty : Ejragoła, Berżany, Birżyniany, Małe Dyrwiny, Wielkie Dyrwiny,
                                   Gondinga, Jaswony, Korklany, Korszew, Kroże, Medyngiany,
                                   Pojurze, Połąga, Potumsza, Powondeń, Retów, Rosienie, Szadów,
                                   Szawle, Telsze, Tendziagoła, Twery, Użwenty, Widukle, Wielona,
                                   Wieszwiany, Wilki, Zokany
      senatorowie : - biskup żmudzki,
                                   - starosta żmudzki,
                                   - kasztelan żmudzki


     

  • III. Inflanty :


    historia : Należały do Rzeczypospolitej w latach 1561-1772 (po 1620 tylko częściowo).
                  Tereny państwa Zakonu Kawalerów Mieczowych. W 1561 r. wielki mistrz
                   zakonu Gottard Kettler podporządkował swoje ziemie Zygmuntowi II Augustowi
                   i Inflanty stały się częścią składową Rzeczpospolitej. W 2 poł. XVI i początkach
                   XVII w. były terenem walk pomiędzy Polską, Rosją i Szwecją.
    W latach 1578-1582
                   były pod rządami Rosji, odzyskane za panowania Stefana Batorego, po 1620 r.
                   zostały w większości opanowane przez Szwecję, co potwierdziły ustalenia pokoju
                   w Oliwie w 1660 r.
    Z pozostałej przy Polsce części województwa wendeńskiego
                   tak zwanych Inflant polskich zostało
    w 1667 r. utworzone województwo inflanckie,
                  
    które na mocy postanowienia sejmu otrzymało tytuł Księstwa Inflanckiego =>
    herb
                   i uległo likwidacji w wyniku I rozbioru Polski w 1772 r.
    stolice : Dorpat, Parnawa, Wenden (stolice województw w latach 1598-1660),
                 Dyneburg (stolica województwa inflanckiego w latach 1667-1772)

    podział
    : - 1561-1566 brak podziału
                  - 1566-1582 4 powiaty : wendeński i 3 inne
                  - 1582-1598 3 prezydia : dorpackie, parnawskie, wendeńskie;
                  - 1598-1660 3 województwa : dorpackie, parnawskie, wendeńskie;
                  - 1660-1667 brak podziału
                  - 1667-1772 1 województwo - inflanckie

    senatorowie : w latach 1598-1660 : - biskup inflancki,

                                                             - wojewoda dorpacki,
                                                             - wojewoda parnawski,
                                                             - wojewoda wendeński,
                                                             - kasztelan dorpacki,
                                                             - kasztelan parnawski,
                                                             - kasztelan wendeński,
                       
    w latach 1667-1772 : - biskup inflancki,
                                                          - wojewoda inflancki,
                                                          - kasztelan inflancki





  • IV. Ziemie lenne Rzeczypospolitej :

    • Ziemia bytowsko-lęborska => herb
      historia : Lenno Rzeczypospolitej w latach 1637-1657. Pierwotnie część Księstwa
                    Zachodniopomorskiego. Po wygaśnięciu rządzącej na tym terenie dynastii
                    Gryfitów, znajdowała się w granicach Rzeczypospolitej i stanowiła jeden powiat
                    w obrębie województwa pomorskiego. Na mocy traktatu welawsko-
                    bydgoskiego zostały włączone do Bradnenburgii.
      stolice : Bytów (ziemia bytowska), Lębork (ziemia lęborska)
      podział na ziemie : bytowska, lęborska

    • Księstwo Kurlandii i Semigalii => herb
      historia : Lenno Rzeczypospolitej w latach 1561-1795. Pierwotnie część Inflant
                     będących
      terenem państwa Zakonu Kawalerów Mieczowych. W 1561 r. wielki
                     mistrz zakonu Gottard Kettler podporządkował swoje ziemie Zygmuntowi II
                     Augustowi. Inflanty stały się częścią składową Rzeczpospolitej, a Kurlandia
                     księstwem od niej zależnym pozostającym pod rządami dynastii Kettlerów,
                     a później Bironów. Księstwo zostało włączone do Rosji po III rozbiorze Polski
                     w 1795 r.
      stolice : Goldynga (Kurlandia), Mitawa (Semigalia)
      podział : Kurlandia (oberhauptmannschafty : Goldynga i Tukum),
                    Semigalia (oberhauptmannschafty : Mitawa i Seelburg),
                    powiat piltyński


    • Księstwo Pruskie => herb
      historia : Lenno Rzeczypospolitej w latach 1525-1657. Pierwotnie obszary stanowiące
                     państwo Zakonu Krzyżackiego. W 1525 r. wielki mistrz zakonu Albrecht
                    von Hohenzollern podporządkował swoje ziemie Zygmuntowi I "Staremu".
                    Prusy stały się księstwem lennym pod rządami dynastii Hohenzollernów.
                    W 1618 r. po wymarciu pruskiej gałęzi rodu jej włości odziedziczył książę
                    elektor Jan Zygmunt przedstawiciel brandenburskiej linii rodu. W 1657 r.
                    na mocy traktatu welawsko-bydgoskiego Księstwo Pruskie przestało być
                    lennem Rzeczypospolitej i weszło w skład Brandenburgii.
      stolica : Królewiec
      podział na okręgi : królewiecki, natangijski, oberlandzki


 

  • V. Pozostałe ziemie :

    • Księstwo Siewierskie => herb
      historiaZiemia będąca częścią Śląska. W 1443 r. książę cieszyński Wacław I
                     sprzedał ją biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu za 
                     6 000 grzywien. Ostatecznie Siewierz stał się siedzibą biskupów 
                     krakowskich w 1453 r. po zakończeniu sporu z książętami śląskimi,
                     braćmi Wacława I oraz Bolesławem V opolskim i Mikołajem V karniowskim.
                     Jako pierwszy tytułu księcia siewierskiego zaczął używać w 1484 r. biskup
                     Jan Rzeszowski. Ziemie księstwa siewierskiego pozostające we władaniu
                     biskupów krakowskich były suwerenne terytorialnie i jurysdykcyjnie, a dopiero
                     w 1790 r. sejm Rzeczypospolitej dokonał ich inkorporacji do Polski.              
       
      stolica : Siewierz

     

    • Starostwo spiskie => herb
      historia : Tereny należące do królestwa Węgier, które zostały zastawione 
                     Władysławowi II Jagielle przez króla węgierskiego i niemieckiego Zygmunta
                     Luksemburskiego na mocy umowy zawartej w Zagrzebiu w 1412 r.
                     Zastaw obejmował Lubowlę, Podoliniec, Gniazda oraz 13 innych miast
                     spiskich i stanowił zabezpieczenie zwrotu pożyczki w wysokości 37 000
                     kop groszy praskich. Z zastawionych terytoriów zostało utworzone starostwo
                     spiskie z siedzibą na zamku w Lubowli. Dominium lubowlańskie oraz
                     obszar wokół Lubicy, Wierzbowa, Twarożnego i Ruszkinowiec łączyły się 
                     z terytorium Królestwa Polskiego, natomiast pozostałe tereny stanowiły
                     5 eksterytorialnych enklawy wokół Popradu, Białej Spiskiej, Nowej Wsi
                     Spiskiej, Spiskiego Podgrodzia oraz Spiskich Włoch. Starostwo spiskie
                     było okupowane przez Habsburgów od 1769 r., a w 1772 r. zostało 
                     ostatecznie włączone do Królestwa Węgier.
      stolica : Lubowla
      podział : dominium lubowlańskie, prowincja 13 miast spiskich (Biała Spiska,
                    Lubica, Ruszkinowce, Twarożne, Wierzbów, Spiskie Podgrodzie,
                    Spiskie Włochy, Maciejowce, Poprad, Spiska Sobota, Straże, Wielka,
                    Nowa Wieś Spiska) według =>
      mapy